Avrupa ihracatından geri dönen gıdaları kim yiyor
Bu soruları daha önce dile getirmiştim, bugün yine gündeme getiriyorum. Avrupa sınır kapılarında durdurulan ürün kasalarında yalnızca bir ülke adı yer almıyor; aslında o kasalar, bir tarım sisteminin, denetim kültürünün ve en önemlisi bir gıda politikasının yansıması niteliğinde. 2025 yılı verileri de bu gerçeği yeniden önümüze serdi. Avrupa Komisyonu’nun Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) kayıtlarına göre, Türkiye pestisit kaynaklı bildirilerde Hindistan’dan sonra ikinci sırayı alırken, bu bildirimlerin neredeyse yarısı sınırdan geçmeden geri çevrilen ürünlerden oluşuyor. İşte tam bu noktada en temel soru akıllara geliyor: Geri dönenleri kim yiyor?
Rakamlar soğuk olsa da, bence ülkemizin sıcak bir sorunu bu. 2025’te Türkiye’den Avrupa’ya gönderilen gıdalara ilişkin toplam 105 pestisit bildirimi bulunurken, bunlardan 51’i sınırda geri çevrilmiş durumda. Yani, uygunsuz bulunan ve Avrupa tüketicisine layık görülmeyen ürünler
Biber meselesi özellikle dikkat çekici. Çünkü bazı biberlerde tespit edilen Formetanate adlı etken maddenin Türkiye’de biberde kullanımı yasaklanmış durumda. Son derece toksik olduğu bilinen bu maddenin hâlâ mevcut olması, sorunun birkaç hatalı üreticiyle sınırlı kalmadığını, aksine sistematik bir soruna işaret ettiğini gösteriyor. Denetim, eğitim, yönlendirme ve belki de sezgisel göz yummaların eksikliği bu durumun temelinde yatıyor.
2025 yılının son günlerinde de kuru incirlerimizde kanserojen etkili bir madde saptandı! RASFF duyurusuna göre, İzmir’den İtalya’ya ihraç edilen kuru incirlerde, güvenli limitlerin 9 katı okratoksin bulunmuş durumda. Ürünler sınırdan geri çevrildi ve Türkiye’ye iade ediliyor. Avrupa kapısından geri çevrilen bu ürünlerin akıbeti ise bilinmezliğini koruyor. İmha mı ediliyorlar? Tekrar mı işleniyorlar? Yoksa sessizce iç piyasaya mı sokuluyorlar? Resmi açıklamalarda netlik bulunmuyor. Kesin olan tek şey, Avrupa için risk teşkil eden bu gıdaların varlığını sürdürmesidir. Ve bu belirsizlik, sofralara oturan herkes için ortak bir meslek haline geliyor. Greenpeace Türkiye’nin uzun yıllardır devam ettirdiği “Zehir Etme” kampanyası aslen çok basit bir talep içeriyor: Pestisit analiz sonuçları kamuoyuyla paylaşılmalı. Bakanlık tarafından yapıldığı iddia edilen analizlerin sonuçları şeffaf şekilde sunulmalı, çünkü ne yediğinizi bilmek bir lütuf değil, temel bir haktır. Bu talebi destekleyen imza sayısı 50 bini aştı ve mahkeme, geçtiğimiz yıl analizlerin açıklanması gerektiğine hükmetmişti. Buna rağmen verilere ulaşmak hâlâ zor ve dolambaçlı bir süreç. RASFF verileri bu yüzden son derece kıymetli; istemeden de olsa bize bir pencere açıyor. Fakat bu pencereden bakıldığında manzara iç açıcı değil. 2024 yılında sınırdan en çok geri dönen ürün biberken, 2025’te de durum aynı seyrediyor. Bu tekrarlayan durum, biber üretiminde yapısal bir aksaklık olduğuna işaret ediyor. Yanlış pestisit kullanımı mı, denetim eksikliği mi, yoksa üreticilerin çaresizlikle yasaklı maddelere yönelmesi mi – belki de hepsi birlikte etkili oluyor. Tarımda pestisit sorunu yalnızca sağlık meselesi olmakla kalmıyor; aynı zamanda adalet meselesidir. “İhracata giden eleniyor, iç piyasaya kalan yeniyor” şeklinde oluşan algı, toplum içinde derin güvensizlik yaratıyor. Avrupa’nın reddettiği bir ürünün soframıza girmesi, sadece mideyi değil vicdanı da rahatsız ediyor. Bu yazının başlığındaki soru bu yüzden hem rahatsız edici hem de elzem: Geri dönenleri kim yiyor? Eğer bu soruya açık, şeffaf ve ikna edici bir cevap verilemiyorsa, altta ciddi bir yönetim problemi olduğu ortadadır. Tarım ve gıda politikası yalnızca ihracat rakamlarına indirgenmemeli; esas mesele, ülkemizin kendi vatandaşına ne sunulacağıdır. Sağlıklı gıdaya erişim, ne yediğini bilme hakkı ve şeffaflık; bunlar sadece slogan değil, demokrasinin sofradaki yansımasıdır. Avrupa sınırından dönen kasalara bakıp sessiz kalmak yerine, bu ürünlerin nereye yönlendirildiğini sorgulamak zorundayız. Çünkü net bir cevap verilmedikçe, o sorunun muhatabı olmaya devam edeceğiz. Yemek Kültürü Araştırmacısı ve Yazarı A. Nedim Atilla Odatv.com
