Tarihi geçmiş gıda tartışmasında büyük kafa karışıklığı I Hangi gıda tarihi geçince çöpe gider
Bugün Gıda Mühendisleri Odası’nın yayınladığı bir açıklama gündeme geldi. Hayati derecede önemli!
Açıklama şöyle başlıyor: Son günlerde medyada sıklıkla yer alan “geçerlilik süresi dolmuş gıda ürünlerinin satışı” haberleri, bir yandan eksik bilgi nedeniyle kafa karışıklığına yol açarken, diğer yandan resmi denetimlerdeki yetersizliği gözler önüne sermektedir. TMMOB Gıda Mühendisleri Odası olarak, meslek ve uzmanlık alanımızı doğrudan ilgilendiren bu konuda, oluşan bilgi kirliliğini ve karmaşayı gidermek bir zorunluluk halini almıştır.
Türkiye’de Son Tüketim Tarihi (STT) ve Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) konusunda ciddi bir farkındalık eksikliği söz konusu. Birçok insan bu iki kavramı aynı sanıyor ve bu durum, ya gereksiz yere sağlıklı gıdaların atılmasına ya da sağlık açısından risk oluşturabilmektedir.
Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği’ne göre bu iki kavram birbirinden net biçimde ayrılmaktadır:
Son Tüketim Tarihi (STT), su aktivitesi yüksek, mikrobiyolojik açıdan hızla bozulabilen ve dolayısıyla kısa sürede insan sağlığı için tehlike oluşturabilecek gıdaların tüketilebileceği son tarih olarak tanımlanır. Burada özellikle et, süt, yumurta gibi hızla bozulan ve gıda zehirlenmesi riski barındıran ürünler kastedilmektedir. Bu tür ürünlerin ambalajları üzerine, saklama koşullarının yanı sıra mutlaka STT ibaresi de basılmaktadır.
STT’si geçen gıdalar, 5996 sayılı Gıda ve Yem Kanunu gereği güvenirliği olmayan gıda olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle bu ürünlerin satışı yasaktır ve hiçbir şart altında satın alınmamalıdır. Marketlerdeki reyonlar, yetkili otoritelerce düzenli olarak kontrol edilmeli; son tüketim tarihi geçmiş ürünler raflardan ve piyasadan toplatılmalı, ilgili idari yaptırımlar uygulanmalıdır.
Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise su aktivitesi düşük, mikrobiyolojik olarak bozulması daha zor olan ve son kullanma tarihinden sonra halk sağlığı riski taşımayan, hatta belirli bir süre kalite kaybı yaşamayan gıdalar için geçerlidir. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT), Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği’ne uygun şekilde saklandığında, ürünün kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösterir. Genellikle un, çay, şeker, bakliyat, makarna gibi kuru gıdaların ambalajında TETT ibaresi yer alır. Bu gruptaki ürünler, belirtilen tarihe kadar güvenle tüketilebilir. Risk düzeyinin düşük olduğu bu gıdalar, bazen TETT geçmiş olsa da kıvam, tat ve koku gibi kalite özelliklerini yitirmeyebilir. Bu nedenle, TETT’si geçmiş ürünler, gıda güvenliği şartlarının sağlanması, ambalajda herhangi bir hasar bulunmaması ve tat, koku, renk gibi kalite özelliklerinin korunması koşuluyla tüketilebilir. Ancak, TETT’si geçmiş ürünler diğer gıda ürünlerinden açıkça ayrılarak, tüketiciye gerekli bilgilendirme yapılmalıdır. Bu ürünlerin, gıda satış noktalarında belirlenen ayrı reyonlarda sunulması gerekmektedir.
Bu tanımlardan da anlaşılacağı üzere, et, süt, balık, tavuk ve türevlerinin ambalajlarında hiçbir zaman TETT yer almaz.
Yazılı ve görsel medyada çıkan haberlerde, etiketlerinde STT yerine TETT yazılı köfte ve şarküteri ürünlerine rastlanmaktadır. Bu durum, gıda denetimlerine ilişkin yaşanan eksiklikleri gözler önüne sermektedir. TETT ibaresi bulunan bir köftenin satışa sunulması, hatta bu tarih geçtiği için indirimde olması ve raflarda yer alması yasa ve yönetmeliklere aykırıdır, kabul edilemez.
Bunun yanı sıra, bakliyat, şeker, çay, bisküvi, makarna gibi kuru gıda ürünlerinin, Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) geçmiş olsa dahi market raflarında bulunmasının, halk sağlığı açısından risk oluşturduğunu öne sürmek tüketicileri yanıltmaktadır. Bilgi eksikliği ve kirliliğinin yanı sıra, konu hakkında uzman olmayan kişilerin medyada yer alması, tüketicinin yanlış yönlendirilmesine sebep olmaktadır.
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası, önerilerini yeniden şu şekilde paylaşıyor: Halkın güvenli gıdaya ulaşmasında en önemli sorumluluğu taşıyan Tarım ve Orman Bakanlığı, üretim, tüketim ve satış noktalarındaki tüm denetimleri daha etkin ve özenli bir şekilde gerçekleştirmeli; suistimalleri göz ardı edilmemeli, tespit edilen uygunsuzluklara karşı caydırıcı yaptırımlar uygulanmalıdır. Sahada uzman, liyakat sahibi ve yetkin meslek mensuplarının görev alması hedeflenmeli ve özellikle gıda mühendisleri başta olmak üzere, bu alanda kapsamlı eğitime sahip yeterli sayıda denetçi istihdamı sağlanmalıdır.
Tüketiciler, her türlü kayıt dışı ve merdiven altı gıda ürünlerinden uzak durmaları konusunda uyarılmalıdır. Etiket okuryazarlığı artırılmalı; etiketsiz gıdaların yanı sıra, son tüketim tarihi (STT) geçmiş et, balık, tavuk, süt ve süt ürünleri gibi mikrobiyolojik bozulmaya açık ürünlerin hiçbir koşulda satın alınmaması ve tüketilmemesi gerektiği konusunda bilgilendirme yapılmalıdır.
Soğuk zinciri bozulmuş hayvansal gıdaların, STT tarihi dikkate alınmaksızın, reddedilmesi gerekmektedir.
Tüketiciler, yanlış uygulama tespit ettiklerinde Tarım ve Orman Bakanlığı’nın “ALO 174” hattını arayabilir ya da alo174@tarimorman.gov.tr ve +90 501 174 01 74 WhatsApp hattına yazarak şikayette bulunabilirler.
Ne güzel demişti Orhan Veli: Bedava Yaşıyoruz Bedava!
Yemek Kültürü Araştırmacısı ve Yazarı A. Nedim Atilla
Odatv.com
