Amerika’nın en eski sosisli sandviç durağının şaşırtıcı hikayesi
Sosisli sandviç, Amerika‘nın en bilinen yiyeceklerinden biri olmasına rağmen halen pek çok sır barındırıyor. Bu klasik lezzetin ilk kimin icat ettiği, “hot dog” adının kökeninin ne olduğu ya da her yıl Nathan’s Famous öncülüğünde gerçekleşen sosisli sandviç yeme yarışmalarının aşırı tüketimin utanç verici bir örneği mi yoksa Amerikan kültürünü coşkuyla kutlayan eğlenceli bir gelenek mi olduğu hâlâ tartışılıyor. Belki de her iki durum aynı anda geçerli.
Kesin olan şu ki; sosisli sandviç, 20. yüzyılın başlarında Amerika’nın yaşadığı hızlı dönüşümün simgelerinden biri haline geldi. O dönem de bugün olduğu gibi bütçe dostu, doyurucu, sağlık açısından pek ideal olmasa da pazarlaması kolay ve hareket halindeki insanlar için pratik bir öğün sunuyordu.
Bir diğer tartışmasız gerçek ise Amerika’da hiçbir işletmenin Fort Wayne’s Famous Coney Island kadar uzun yıllardır sosisli sandviç satmaması. Ana caddede yer alan bu minik lokanta, 1914 yılından beri ızgarada pişirdiği sosisli sandviçleriyle misafirlerini ağırlıyor.
SIRRI GİZLİ TUTULAN SOS
Burada sunulan klasik Coney Island usulü sosisli sandviç, sarı hardal, elle doğranmış soğan ve yalnızca işletme sahipleri Jimmy Todoron ile Kathy Choka’nın bildiği özel baharat karışımından hazırlanan et sosuyla servis ediliyor.
“Coney Island” ifadesi muhtemelen, 1860’ların sonlarında Brooklyn’deki Coney Island Plajı’nda, sosisli sandviçleri pasta arabasında sunmaya başlayan Alman göçmeni Charles Feltman‘a gönderme yapıyor. Feltman, sosisli sandviçi geniş kitlelere tanıtan öncülerden biri olarak kabul ediliyor.
1916 yılında ise Feltman’ın çalışanlarından Nathan Handwerker, birkaç adım ötede kendi dükkanını açtı. Sonradan Nathan’s Famous adını alan bu işletme, zamanla Coney Island’ın en ünlü markalarından biri haline geldi; özellikle her yıl 4 Temmuz Bağımsızlık Günü’nde düzenlenen sosisli sandviç yeme yarışmasıyla dünya çapında tanındı.
NATHAN’S’TAN BİLE DAHA ESKİ
Bununla birlikte Nathan’s Famous’tan iki yıl önce, 1914’te üç Yunan göçmeni tarafından kurulan Fort Wayne’s Famous Coney Island, Amerika’nın en eski faal sosisli sandviç dükkanı olarak hizmet vermeye devam ediyor. Tüm bu yıllar boyunca savaşlar, ekonomik krizler ve toplumsal değişimler yaşansa da mekanın yapısı büyük ölçüde aynı kaldı.
1987’de burada bulaşıkçı olarak işe başlayan Jimmy Todoron’un, 2014 yılında kredi kartı kabul etmeye başlaması bazı müdavimler tarafından “modern dünyaya yapılmış talihsiz bir taviz” olarak nitelendirildi.
ŞEHRİN ORTAK HAFIZASI
Bölgede uzun yıllardır gazetecilik yapan Nancy Nall Derringer, “Herkes bir şekilde buraya gelir. Sürekli olmasa da eninde sonunda mutlaka uğrar. Çocuklar burayı çok sever. İnsanlar partilere altılı ya da on ikili paketler götürür. Bu mekan, herkesi ortak bir sofra etrafında buluşturuyor” diyor. İşletmenin en yoğun dönemi ise Noel haftası; şehir dışına taşınan eski Fort Wayne sakinleri, çocukluklarının lezzetini yeniden tatmak için buraya geri dönüyor.
Jimmy Todoron duygularını şu sözlerle özetliyor: “Dürüst olmak gerekirse, restoranın şehre ait olduğunu düşünüyorum. Ben sadece onların adına burayı işletiyorum.”
HER BÖLGENİN KENDİNE ÖZGÜ HOT DOG’U VAR
Fort Wayne’deki Coney Island usulü sosisli sandviç, yakınlardaki Detroit’te hazırlanan tarife oldukça benziyor. İlk bakışta üzerine sürülen sos chili sosunu andırsa da, aslında daha akışkan ve baharat yoğunluğuyla öne çıkan özel bir et sosu kullanılıyor.
Todoron, “Dışarıdan gelen pek çok kişi bunu chili sanıyor. Fakat aroması güçlü, daha sıvı kıvamda bir et sosu” diyor.
Amerika’nın farklı bölgelerinde sosisli sandviç neredeyse bambaşka kimliklere bürünüyor. Chicago’da haşhaşlı ekmek arasında hardal, soğan, relish, biber, kereviz tuzu ve turşuyla sunulurken; güneybatı eyaletlerinde Sonoran hot dog pastırmaya sarılıyor ve barbunya fasulyesiyle hazırlanıyor. Diğer bölgelerde ise üzerine lahana salatası, konserve mısır gibi pek çok farklı malzeme eklenebiliyor.
HOT DOG’U AMERİKAN YAPAN ŞEY TAM DA BU
Sanatçı Hawk Krall, 2009 yılından bu yana Amerika’nın çeşitli bölgelerindeki sosisli sandviç kültürünü yansıtan eserleriyle tanınıyor. Krall’a göre, hamburgerler zamanla birbirine benzemeye başladı; ancak sosisli sandviçler bölgesel karakterlerini büyük ölçüde korudu.
“Bir hamburgerciye dünyanın neresinde olursanız olun, ne yiyeceğinizi bilmek kolaydır. Fakat sosisli sandviçte durum tamamen farklı. Bir bakıyorsunuz, Scranton usulü Michigan Texas Wiener diye bir çeşit var. Ne Teksas’la ne de Michigan’la ilgisi bulunuyor; zamanla değişip Scranton’a özgü yeni bir kimlik kazanmış” diyor.
Krall şu sıralarda Amerika’daki yüzlerce sosisli sandviç dükkanını ve yalnızca Pennsylvania’da bulunan yaklaşık on farklı hot dog stilini gösteren detaylı bir harita hazırlıyor. Sosisli sandviçin adının kökeni ya da ilk yapanın kim olduğu belki de kesin olarak tespit edilemeyecek.
Ancak asıl ilginç soru şu olabilir; bu kadar çeşitli malzeme kullanılabiliyorsa, bir sosisli sandviç hangi noktada artık sosisli sandviç olmaktan çıkar? Belki de hot dog, belirli bir tariften ziyade çok daha geniş bir kavramdır.
Muhtemelen herkesin üzerinde uzlaştığı temel görüş, farklı yorumlara açık olsa da, bu lezzetin ortak bir inançla ayakta duran köklü bir mutfak geleneğini temsil ettiğidir.
Odatv.com
